Skip to content
Bulunduğunuz Sayfa : Anasayfa arrow Tüm Makaleler arrow ALACAK HUKUKUNDA FAİZ ORANLARI VE FAİZ UYGULAMALARI - 1
ALACAK HUKUKUNDA FAİZ ORANLARI VE FAİZ UYGULAMALARI
Alacak hukukunda en çok karşılaşılan olgulardan birisi faiz kavramıdır. Faiz kavramı hukukumuzda Borçlar Kanunu, Türk Ticaret Kanunu, Amme Alacaklarını Tahsili Usulü Hakkında Kanun, İcra İflas Kanunu gibi genel ve özel yasalarımız içersinde yer alan ve ekonomik süreçte en çok karşılaşılan bir kavramdır.
Bu yazı dizimizde faiz kavramlarını açıklamaya ve uygulamaya yönelik yargıtay kararları ile düzenlenmiş bilirkişi raporlarına yer vermeye çalışacağız.
3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun
Yasal faiz 1994 yılından önce Borçlar Kanunu 72.maddesi, TTK . 9.maddesi ile belirlenirken bu tarihten itibaren 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun’da ifadesini bulmuş ve çeşitli değişikliklerle günümüze kadar uygulanmıştır. Bu nedenle 3095 sayılı yasa uygulamasında karşılaşılan yasal faiz, temerrüt faizi, reeskont faizi,iskonto faizi, ticari faiz ve avans faizi tanım ve uygulamaları yazımızın konusunu oluşmaktadır.
KANUNİ FAİZ
 
MADDE 1) - (Değişik: 4489 - 15.12.1999 / m.1 - Yürürlük m.4)
Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanununa göre faiz ödenmesi gereken hallerde, miktarı sözleşme ile tespit edilmemişse bu ödeme, yıllık, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranı üzerinden yapılır. Söz konusu reeskont oranı, 30 Haziran günü önceki yılın 31 Aralık günü uygulanan reeskont oranından beş puan veya daha çok farklı ise, yılın ikinci yarısında bu oran geçerli olur.
 
3095 sayılı yasanın 01.01.2000 tarihinden 30.04.2005 tarihine kadar uygulamasında ; yasada öngörülen çerçevede T.C. Merkez Bankası tarafından açıklanan “ Reeskont ve Avans İşlemlerinde Uygulanacak Faiz Oranları “ ana hareket noktasını oluşturmaktadır.
3095 sayılı yasanın 4489 sayılı kanun ile değiştirilen ve 01.01.2000 tarihinden itibaren yürürlülükte olan 3095 sayılı yasanın değişik 1.maddesi , 5335 sayılı yasanın 14. maddesi ile 30.04.2005 tarihinden geçerli olmak üzere değiştirilmiş ve 01.05.2005 tarihinden itibaren uygulanmak üzere “ kanuni faiz oranı yıllık % 12 “ olarak ,01.01.2006 tarihinden itibaren de 2005/9831 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla kanuni faiz yıllık % 9 olarak belirlenmiştir.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından açıklanan “Reeskont ve Avans İşlemlerinde Uygulanan Faiz Oranları
Yürürlük Tarihi İskonto Oranı (%) Avans Faiz Oranı (%)

01.01.1990

40

45

20.09.1990

43

     48,25

23.11.1990

45

     50,75

15.02.1991

48

     54,50

27.01.1994

56

65

21.04.1994

79

98

12.07.1994

70

85

27.07.1994

63

75

01.10.1994

55

64

10.06.1995

52

60

01.08.1995

50

57

02.08.1997

67

80

30.12.1999

60

70

17.05.2002

55

64

14.06.2003

50

57

08.10.2003

43

48

15.06.2004

38

42

13.01.2005

32

35

25.05.2005

28

30

20.12.2005

23

25

20.12.2006

27

29

  3095 sayılı yasanın değişik 1.maddesinde ön görülen çerçevede Uygulanacak Yasal Faiz Oranları aşağıya çıkarılmıştır
TARİH ARALIĞI KANUNİ FAİZ ORANI

01.01.1998 - 31.12.1999

% 50

01.01.2000 - 30.06.2002

% 60

01.07.2002 - 30.06.2003

% 55

01.07.2003 - 31.12.2003

% 50

01.01.2004 - 30.06.2004

% 43

01.07.2004 - 30.04.2005

% 38

01.05.2005 - 31.12.2005

% 12

01.01.2006 tarihinden itibaren

      %   9 dur

UYGULAMAYA YÖNELİK ÖRNEK BİLİRKİŞİ RAPORLARI
Örnek 1
 
T.C.
ŞİŞLİ .... İCRA MAHKEMESİ (HUKUK)
SAYIN HAKİMLİĞİNE
BİLİRKİŞİ RAPORU
DOSYA NO : 2007/...... E.
İCRA DOSYA NO : Şişli ... İcra Müdürlüğü ......./...... Esas
DAVACI : ........... Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. O.A.
DAVALI : M. K.
Vekilleri : Av. H. P.
DAVA KONUSU : Faize itiraz
BİLİRKİŞİLİĞİME TEVDİ EDİLEN GÖREV : Dayanak ilam uyarınca takip tarihi itibariyle istenebilecek faizin hesaplanması
I - DOSYA TESBİTLERİ
1- İLAM = Gaziosmanpaşa Asliye Hukuk Mahkemesi 14.07.2006 tarih ......./....... Esas, ....../...... Karar sayılı ilamında;

493.148,09 YTL 

Kamulaştırmasız el atma bedeli, dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte

19.314,85 YTL

(19.314.856.860 TL) bakiye harç

25.005,92 YTL

(25.005.923.600 TL) ücreti vekalet

500,82 YTL

(500.820.000 TL) mahkeme masraflarının % 91 ‘nin davalıdan tahsil edilerek davacılara verilmesine

7.315,03 YTL

davacı tarafından yatırılan peşin harcın tamamının davalıdan tahsiline davalılara verilmesine hükmedilmiştir.
2- TAKİP TALEBİ = Şişli .... İcra Müdürlüğü ...../......... E. dosyasında 18/01/2007 tarihli ilamlı takip talebinde;
493.148,09 YTL Asıl Alacak
368.535,47 YTL Vadelerden itibaren değişen oranlarda İşlemiş yasal faiz

26.629,99 YTL

Harç

455,74 YTL

Yargılama gideri

25.005,00 YTL

Yargılama vekil ücreti

118.536,24 YTL

toplam alacağın iş mas. Üc. Vek. Ve asıl alacağa işleyecek değişen oranlarda yasal faiz talep edilmiştir.
3- TAKİBE İTİRAZ = Borçlu vekili 02.02.2007 tarihli dava dilekçesinde, asıl alacağa hesaplanan faizin yüksek hesaplandığı, fazla hesaplanan kısmı için iptalini talep etmektedir.
II - HESAPLAMALAR
YASAL FAİZ = Takip dayanağı ilamda asıl alacağa dava tarihinden (12.12.2003) itibaren yasal faiz ile birlikte hükmedilmiştir.
Uygulanacak Yasal Faiz Oranları= 12.12.2003 tarihinden 30.04.2005 tarihine kadar 3095 sayılı yasanın değişik 1. maddesinde öngörülen koşullar çerçevesinde belirlenen oranlar, 01.05.2005 tarihinden 31.12.2005 tarihine kadar 5335 sayılı yasanın 14. maddesi ile belirlenen oran, 01.01.2006 tarihinden 18.01.2007 takip tarihine kadar 2005/9831 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla belirlenen oran olup, faiz oranları aşağıya çıkartılmıştır.
12.12.2003 tarihinden 31.12.2003 tarihine kadar % 50
01.01.2004 tarihinden 30.06.2004 tarihine kadar % 43
01.07.2004 tarihinden 30.04.2005 tarihine kadar % 38
01.05.2005 tarihinden 31.12.2005 tarihine kadar % 12
01.01.2006 tarihinden 18.01.2007 tarihine kadar %   9
Yasal Faizin Hesaplanması
Alacak Tarih Aralığı Süre Oran Hesaplanan Faiz
493.148,09 YTL 12.12.2003-31.12.2003  18 gün    % 50

12.328,70 YTL

  01.01.2004-30.06.2004 180 gün % 43

106.026,84 YTL

  01.07.2004-30.04.2005 300 gün % 38

156.163,56 YTL

  01.05.2005-31.12.2005 240 gün % 12

39.451,85 YTL

  01.01.2006-31.12.2007 378 gün %   9

46.602,49 YTL

  Hesaplanan Yasal Faiz

360.573,44 YTL

Takip talebinde asıl alacağa 368.535,47 (-) 360.573,44 = 7.962,03 YTL fazla yasal faiz talep edilmiştir.
Dayanak ilamda 500,82 YTL mahkeme masrafının % 91 ‘nin davalıdan tahsil edilerek davacıya verilmesine hükmetmiş olup 500,82 x 0,91 = 455,74 YTL dir.
Takip talebinde ilam uyarınca istenebilecek alacak;

493.148,09 YTL 

 Asıl Alacak

360.573,44 YTL 

 Asıl alacak yasal faizi

26.629,99 YTL 

 Harç

455,74 YTL 

Y argılama gideri

25.005,00 YTL 

  Vekaleti ücret

505.812,26 YTL 

alacak hesaplanmıştır.      
III - SONUÇ
Şişli ..... İcra (Hukuk) Mahkemesi ...../...... E, Şişli .... İcra Müdürlüğü ...../..... E. dosyasında takip talebinde;
1- Dayanak ilama uygun istenebilecek alacak;

493.148,09 YTL 

 Asıl Alacak

360.573,44 YTL 

 Asıl alacak yasal faizi

26.629,99 YTL 

 Harç

455,74 YTL 

 Yargılama gideri

25.005,00 YTL 

 Vekaleti ücret

505.812,26 YTL 

 alacak hesaplanmıştır.     
2- Takip talebinde asıl alacağa 7.962,03 YTL fazla yasal faiz talep edilmektedir.

Sayın Mahkemenizin görüş ve takdirlerine arz ederim.
Bilirkişi                                               ..../..../2007
Örnek : 2
 
T.C.
ŞİŞLİ .... İCRA MAHKEMESİ (HUKUK)
SAYIN HAKİMLİĞİNE
BİLİRKİŞİ RAPORU
DOSYA NO : ..../..... Esas
İCRA DOSYA NO : Şişli ... İcra Müdürlüğü ......./...... Esas
DAVACI : Milli Eğitim Bakanlığı adına İstanbul Muhakemat Müd.
Vekili : Av. S. Ö.
DAVALI : D. Ç. İnş. Tic. San. Ltd. Şti.
Vekilleri : Av. A. Ö.N
DAVA KONUSU : Faize itiraz
BİLİRKİŞİLİĞİME TEVDİ EDİLEN GÖREV : Takip dayanağı ilam uyarınca takip tarihi itibariyle istenebilecek faiz miktarının hesaplanması
DOSYA ÜZERİNDEN TESPİTLER
1- İLAM = Ankara 1. İdare Mahkemesi 13.10.2005 tarih, 2002/87 E, 2005/988 Karar sayılı ilamında;

33.800.000.000 TL.

Maddi tazminatın 06.09.1999 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte,

1.825.000.000 TL.

Nisbi karar harcından peşin alınan 733.489.000 TL harcın mahsubuyla 1.091.711.000 TL harcın davacıya tamamlattırılmasına

1.155.394.800 TL.

Yargılama gideri

3.144.000.000 TL.

Avukatlık ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine hükmetmiştir
2- TAKİP TALEBİ = = Şişli 5. İcra Müdürlüğü ......./...... E dosyasında 11.08.2006 tarihli ilamlı takip talebinde;

1.155,39 YTL 

 Yargılama gideri

114,40 YTL 

 13.10.2005-11.08.2006 arası işl. faiz alac. (Y.faiz % 12)  

3.144,00 YTL 

 İlam Av. Ücreti

311,31 YTL 

 13.10.2005-11.08.2006 arası işl. faiz alac. (Y.faiz % 12)

33.800,00 YTL 

 Maddi tazminat

106.041.63 YTL 

 06.09.1999-11.08.2006 arası işl. faiz alac. (Y.faiz % 12)

144.566,73 YTL

 Toplam alacak talep edilmiştir.
3- DAVA TALEBİ = Davacı (borçlu) vekili tarafından 25.08.2006 tarihli dava dilekçesinde; Takibe konu alacak miktarına, yargılama giderine ve avukatlık ücretine işletilen faiz miktarından fazla hesaplandığını, ödeme emrinin iptali talep edilmiştir.
I - HESAPLAMALAR
YASAL FAİZ = Takip dayanağı ilamda maddi tazminat alacağına 06.09.1999 tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte hükmedilmiştir.
Takip talebinde ayrıca diğer hükmedilen yargılama ve avukatlık ücreti alacaklarına da karar tarih tarihinden itibaren yasal faiz talep edilmiştir.
İlam ve talebe göre uygulanacak yasal faiz oranları; 06.09.1999 tarihinden 30.04.2005 tarihine kadar 3095 sayılı yasanın değişik 1. maddesinde öngörülen koşullar çerçevesinde belirlenen oranlar, 01.05.2005 tarihinden 31.12.2005 tarihine kadar 5335 sayılı yasanın 14. maddesiyle belirlenen oran, 01.06.2006 tarihinden 11.08.2006 takip tarihine kadar 2005/9831 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla belirlenen oran olup, dönemler halinde çıkarılmıştır.
06.09.1999 tarihinden 31.12.1999 tarihine kadar % 50
01.01.2000 tarihinden 30.06.2002 tarihine kadar % 60
01.07.2002 tarihinden 30.06.2003 tarihine kadar % 55
01.07.2003 tarihinden 31.12.2003 tarihine kadar % 50
01.01.2004 tarihinden 30.06.2004 tarihine kadar % 43
01.07.2004 tarihinden 30.04.2005 tarihine kadar % 38
01.05.2005 tarihinden 31.12.2005 tarihine kadar % 12
01.01.2006 tarihinden 11.08.2006 tarihine kadar %   9
1- Faiz Hesaplamaları
a) Maddi Tazminat Alacağı Yasal Faizi
Maddi Tazminat Tarih Aralığı Süre Oran Hesaplanan Faiz
33.800,00 YTL 06.09.1999-31.12.1999      114 gün % 50

5.351,67 YTL

  01.01.2000-30.06.2002 900 gün     % 60

50.700,00 YTL

  01.07.2002-30.06.2003 360 gün % 55

18.590,00 YTL

  01.07.2003-31.12.2003 180 gün % 50

8.450,00 YTL

  01.01.2004-30.06.2004 180 gün % 43

7.267,00 YTL

  01.07.2004-30.04.2005 300 gün % 38

10.703,33 YTL

  01.05.2005-31.12.2005 240 gün % 12

2.704,00 YTL

  01.01.2006-11.08.2006 221 gün %   9

1.864,75 YTL

33.800,00 YTL TOPLAM HESAPLANAN YASAL FAİZ

105.633,45 YTL

Maddi tazminat alacağına takip talebinde (106.041,63-105.633,45) 408,18 YTL fazla faiz talep edilmiştir.
b) Yargılama gideri Yasal Faizi
Yargılama Gideri Tarih Aralığı Süre Oran Hesaplanan Faiz

1.155,39 YTL

13.10.2005-31.12.2005    77 gün % 12

29,66 YTL

  01.01.2006-11.08.2006

221 gün    

%   9

63,84 YTL

  TOPLAM HESAPLANAN YASAL FAİZ

93,00 YTL

Yargılama gideri alacağına takip talebinde (114,00-93,00) YTL fazla talep edilmiştir.
c) Avukatlık ücret Alacağı Yasal Faizi
Av. Vekalet Ücreti Tarih Aralığı Süre Oran Hesaplanan Faiz

3.144,00 YTL

13.10.2005-31.12.2005    77 gün % 12

80,70 YTL

  01.01.2006-11.08.2006  221 gün %   9

173,71 YTL

  TOPLAM HESAPLANAN YASAL FAİZ

254,41 YTL

Avukatlık ücretine takip talebinde (311,31-254,41) 56,90 YTL fazla talep edilmiştir.
2- TALEP EDİLEBİLİR ALACAK
Şişli 5. İcra Müdürlüğü ......./...... E. dosyasında 11.08.2006 tarihli ilamlı takip talebinde ilama uygun talep edilebilir alacak;

33.800,00 YTL 

 Maddi Tazminat

105.633,45 YTL 

İ şlemiş yasal faiz (06.09.1999-11.08.2006)

1.155,39 YTL 

 Yargılama gideri

93,00 YTL 

 İşlemiş yasal faiz (13.10.2005-11.08.2006)

3.144,00 YTL 

 Av. Vekalet ücreti

254,41 YTL 

 İşlemiş yasal faiz (13.10.2005-11.08.2006)  
Toplam 144.080,25 YTL   alacak hesaplanmıştır.
III - SONUÇ
Şişli ... İcra Mahkemesi (Hukuk) ......../..... E. ve Şişli .. İcra Müdürlüğü ......./....... E. dosyasında;
11.08.2006 takip tarihinde ;
1- Talep edilebilir alacak

33.800,00 YTL 

 Maddi Tazminat

105.633,45 YTL 

 İşlemiş yasal faiz (06.09.1999-11.08.2006)   

1.155,39 YTL 

 Yargılama gideri

93,00 YTL 

 İşlemiş yasal faiz (13.10.2005-11.08.2006)

3.144,00 YTL 

 Av. Vekalet ücreti

254,41 YTL 

 İşlemiş yasal faiz (13.10.2005-11.08.2006)

Toplam 144.080,25 YTL 

 alacak hesaplanmıştır.
2- Maddi tazminat alacağı 408,18 YTL
Yargılama Gideri 21,40 YTL
Avukatlık ücret alacağı 56,90 YTL
Toplam 486,48 YTL fazla faiz talep edildiği hesaplanmıştır.
Sayın mahkemenizin görüş ve takdirlerine arz ederim
Bilirkişi                                             ..../.../.2006